مطالعه شهر در معنای امروزی رشته جدیدی است. اگر چه شهر و توجه به آن از قدمت بیشتری برخوردار است، اما در معنای اخیر، پس از انقلاب صنعتی است که شهر در کانون توجه متفکران قرار می‌گیرد.

به گزارش بارانی خبر، با این حال، شهر همیشه مشغله فکری بشر بوده است و تکامل و کارکردهای مثبت آن رفاه عمومی و اجتماعی را سبب می‌شود. در طول ۱۰ هزاره‌ای که از دوران نو سنگی می گذرد، گونه‌های متفاوتی از شهر پدید آمده است که هر یک از آن ها دارای گروهی از مشخصات فرهنگی بوده‌اند. شهرنشینی به وسعت امروز پدیده‌ای تازه است که جهان را تحت تأثیر و سلطه خود گرفته است.
 بر اساس پژوهش‌های انجام گرفته؛ در سال ۱۸۰۰ میلادی کمتر از ۳ درصد مردم جهان در شهرها زندگی می‌کرده‌اند. این نسبت تا سال ۱۹۵۰ به ۲۵ درصد افزایش یافت. درجه بالای شهرنشینی طی این دوره‌ها به توسعه صنعتی در کشورهای توسعه یافته وابسته بود و شهرهای بزرگ به عنوان کانون اصلی صنایع، فعالیت‌های تجاری و فرهنگی شناخته می‌شدند. هم اکنون شهرهای کشورهای توسعه یافته سالانه با ۱/۷ درصد و شهرهای در حال توسعه با بیش از ۴ درصد در حال رشد هستند. در ایران نیز این مسأله در دو دهه اخیر با سرعت سرسام آوری در حال رخ دادن است. شکل عمده زندگی در ایران همواره روستانشینی بوده است. از زمانی که تهران به صورت پایتخت سلسله قاجاریه در آمد افزون بر روش‌های سنتی که از دیر باز وجود داشت، حاکمان و کلانتران شهر نیز وظایفی بر عهده گرفتند که بخشی از آن ها شامل نظافت معابر و جلوگیری از تجاوز و نیرنگ در کسب و تخلفات دیگر بود و پایه و اساسی برای تشکیل نهادی با نام نهاد حسبه شد که ریشه‌‌های تاریخی و دینی داشت. این نهاد به گونه ای زنده شد و با عنوان اداره احتسابیه گاه مستقل و زمانی منضم به نظمیه، بی آن که وظایف آن دقیقاً روشن و تفکیک یافته از دیگر وظایف شهری باشد، موظف به انجام اموری شد که در دوره بعد از مشروطیت نسبتا سامان بیشتری یافت. پس از فتح تهران توسط مشروطه خواهان، به واسطه آشنایی‌‌هایی که با اصول تقسیم کار و روند اداره شهر در جوامع غربی داشتند، تصمیم گرفتند طبق ضوابط خاصی به ساماندهی اوضاع شهر تهران بپردازند. به همین دلیل تصمیم به ایجاد سازمان بلدیه در سال ۱۲۸۵ هجری‌شمسی در شهرهای مختلف از جمله سنندج گرفته شد.

ایجاد شهرداری سنندج
 از پیدایش و بنای شهر سنندج زمان زیادی نمی‌گذرد. در سال ۱۰۴۶هجری قمری سلیمان خان اردلان به انگیزه نظامی و ایجاد مرکزیت سیاسی برای حکومت، هسته اولیه سنندج را برروی تپه‌ای در کنار روستای «سینه» بنا نهاد. این شهر تا سال ۱۳۴۰ دارای حالتی از شهرنشینی ایستا و طبیعی بود؛ ولی از این دوره به بعد شهر از حالت ایستایی شهرنشینی خارج شده و وارد مرحله شهرنشینی سریع و صاحب شهرداری می‌شود.به طوری که از این دوره تا سال ۱۳۵۷، رشد کالبدی شهر معادل دوره ۳۵۰ ساله تاریخ شهر بوده و جمعیت آن نیز ۲ برابر شده است. از سال ۱۳۴۵ به بعد بیش از ۸۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی روستاهای حاجی‌آباد، عباس‌آباد، شریف‌آباد، کمیز، فرجه، کانی کوزله، قرادیان، چهارباغ، قطارچیان و دگایران به محدوده شهری ملحق شده‌اند، ضمن آنکه اراضی کشاورزی روستاهای گریزه، نایسر، دوشان، حسن‌آباد، خانقاه و قشلاق هم تغییر کاربری داده شده‌اند.
با شکل گیری محله‌های اصلی، به تدریج مهاجران روستایی و قشرهای کم‌درآمد شهر که از وابستگان بلافصل فئودال‌ها بوده‌اند، در خارج از محدوده محله‌های مرکزی مستقر شدند و سکونتگاه‌های پیرامونی شهر سنندج را به وجود آوردند که اکنون جزئی از بافت قدیم شهر محسوب می‌شوند.
به دنبال اجرای اصلاحات ارضی در سال‌های آغازین دهه ۴۰، ساختار اجتماعی، اقتصادی شهر سنندج همانند بسیاری از شهرهای دیگر ایران دستخوش تغییرات جدی شد. درواقع نضج اولیه اسکان غیررسمی شهر سنندج در سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تشکیل می‌یابد و در اواخر این دوره به وضوح و روشنی در ساختار کالبدی شهر نمایان می‌شود. بیشترین مهاجرت به سمت شهر در فاصله سال‌های ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ اتفاق می‌افتد. به هر حال هدف اولیه از تاسیس بلدیه حفظ منافع شهرها و برآورده کردن حوایج شهرنشینان مثل اداره کردن اموال منقول و غیر منقول، نگهداشت سرمایه‌‌های متعلق به شهر، ایجاد تسهیلاتی برای دسترسی آسان مردم به مواد غذایی، تمیز نگهداشتن کوچه‌‌ها، میدان ها و خیابان ها بوده است.

شهرداری های استان بعد از انقلاب
با وقوع  انقلاب اسلامی در سال ۵۷ تغییرات عمیقی در تمامی شئون جامعه ایران به وجود آمد. عرصه مدیریت شهری در شهر های استان نیز از این تغییرات مستثنی نبود. اگر چه تغییر مهمی در قانون شهرداری رخ نداد و تجدیدنظر کلی در آن صورت نگرفت، اما به موجب سایر قوانین تغییراتی در وظایف شهرداری‌ها به وجود آمد. زیرا برای هماهنگی در نحوه اداره امور کشور، تغییر در این عرصه ضروری بود. چنین بود که نهادهای قانون گذاری از اوان پیروزی انقلاب قوانین بسیاری را در ارتباط با شهرداری‌ها و سازمان‌های وابسته به آن ها به تصویب رساندند. در همین برهه شورای اسلامی شهر جایگزین انجمن شهر شد و تقریباً همان وظایف انجمن شهر برای شورای اسلامی شهر تعیین شد. هم اکنون نیز در شهرهای مختلف استان فعالیت می کند.

نویسنده: ولید خالدیان / کارشناس ارشد مدیریت اجرایی
انتهای پیام /۹۲۰۰۱