عروس باران که یکی آیین های کهن و قدیمی مناطق کردنشین است هنوز هم در برخی مناطق روستایی استان کردستان برگزار می شود و کودکان این دیار به شوق باران ترانه بووکه باران سر می دهند.

آیین زیبای باران خواهی یکی از سنت های قدیم ایران به عنوان میراث ناملموس در سال ۲۰۱۴ میلادی نامزد ثبت جهانی در یونسکو شد، این آیین در مناطق کردنشین با عنوان ‘بووکه بارانه’ (عروس باران) هنوز هم به طور کلی رنگ نباخته و در برخی از مناطق روستایی در هنگام بروز خشکسالی و کاهش باران با شور و اشتیاق خاصی برگزار می شود.
بوکه بارانه عروسکی باستانی در میان مردم مناطق کردنشین، نمادی برای دفع بلای خشکسالی، عروسکی برای دعا و نیایش جمعی مردم به درگاه پروردگار، تقویت روحیه تعاون و سهیم شدن کودکان در فرهنگ رسوم و باور جامعه بود و در آن عروسکی را به شکل صلیب درست کرده و آیین آن با شرکت کودکان و بویژه دختر بچه ها و به صورت دسته جمعی برگزار می شد.
در این آیین که از اسمش هم پیداست، یک عروسک (بووک) به نمادی برای گرد هم آمدن کودکان تبدیل می شود و کودکان برای ساختن آن از یکی از مادران و یا مادربزرگان خوش سلیقه کمک می خواهند.
برای ساخت بووکه بارانه (ایزدبانوی آب ها) یک قطعه چوب بزرگ با پارچه هایی با رنگ های شاد پوشانده می شود و به عنوان نمادی از زیبایی و پاکی، پیشاهنگ کودکان روستا می شود.
دسته های ۱۵ الی ۲۰ نفری از کودکان و بویژه دختران، بووکه بارانه را در کوچه های روستا می گردانند و با زدن در خانه ها وارد حیاط شده و همه با هم شروع به خواندن این شعر می کنند ‘بووکه بارانه ئاویی ده وی، ئاویی نیو ده غلانی ده وی، هیلکه باروکانی ده وی، ده رزی گه وره کچانی ده وی’ (عروس باران آب می خواهد، آب را برای غلات می خواهد، تخم تازه مرغ را می خواد، سنجاقک دختران دم بخت را می خواهد).
یکی از افراد خانواده که معمولا مادر یا مادربزرگ ضمن اینکه هدایایی از جمله تخم مرغ، پول و یا گردو را در بین کودکان تقسیم می کرد، مقداری آب را روی بووکه بارانه نیز می ریخت و چند سنجاقک را روی دستمال و یا قسمتی از لباس بووکه بارانه می زد.
با توجه به اینکه این آیین معمولا با شروع فصل گرما و کاهش بارندگی ها برگزار می شد، آبی که روی بووکه بارانه ریخته می شد، لباس های حمل کنندگان آن را نیز خیس می کرد و به همین دلیل برای رفتن به خانه ای دیگر دسته ای دیگر از کودکان حمل بووکه بارانه را بر عهده می گرفتند.
با رفتن بووکه بارانه به هر خانه ای، کودکان آن خانه نیز به کاروان عروس باران ملحق می شدند و موقعی که بووکه بارانه تمام خانه های روستا را می گشت، تعداد کودکان آنقدر زیاد می شد که دیگر دادن هدیه به آنها مشکل بود و تنها حمل کنندگان بووکه بارانه هدیه دریافت می کردند.
گاهی حمل بووکه بارانه آنقدر طرفدار داشت که کودکان برای حمل آن رقابت شدیدی با هم می کردند و حتی از خیس شدن تمام لباس هایشان نمی هراسیدند.
کاروان بووکه بارانه سپس به مسجد روستا، یا یکی از اماکن مذهبی یا سر مزار شخصیت های دینی می رفت و همه با هم برای بارش باران دعا می کردند و سرانجام هدیه های بووکه بارانه را در بین خود تقسیم کرده و بووکه بارانه را به کنار رودخانه و یا چشمه بزرگ روستا می بردند.
بووکه بارانه در طول میسر حرکت و حتی پس از پایان این آیین نیز از احترام و جایگاه خاصی برخوردار بود و پارچه ها و سنجاقک هایی که به وی هدیه شده بود را کسی نمی کند و تا بارش باران همچنان به صورت ایستاده در مکانی از وی نگهداری می شود.
صلاح پایانیانی از نویسندگان و محققان کرد در کتاب ‘ ئه ده بیاتی زاره کی موکریان’ (ادبیات محاوره ای مکریان) و در بخش کودکان به آیین بووکه بارانه اشاره کرده و آن را یکی از آیین های مناطق کردنشین (منطقه مکریان) در هنگام وقوع خشکسالی معرفی کرده است.
وی ادامه داده: در ایام قدیم و در برخی مواقع با برگزار کردن این آیین اینقدر باران باریده که مردم از وقوع سیل ترسیده و بووکه بارانه را از جایی که قرار دادن، برداشته و به مکان دیگری منتقل کردند.
پایانیانی در ادامه توضیح این آیین به اشعاری که کودکان هنگام برگزاری این آیین می خوانند نیز اشاره کرده که از جمله ‘ هه یاران و مه یاران، ره بی بباری باران، قه ومی حه سه ن و حوسینان، هه مووی قر بوون له تینووان’ ( همه یاران و نا یاران، خدایا باران ببارد، قوم حسن و حسین ها، همگی تشنه هستند).
یک کارشناس مسایل فرهنگی نیز در خصوص آیین بووکه بارانه گفت: این آیین به عنوان یک آیین قدیمی و کهن (آیین میترایی) جایگاه خاصی در بین مردم داشته و آن را یکی از راه های مقابله با بلایای طبیعی از جمله خشکسالی می دانستند.
کمال محمدی افزود: این آیین در مناطق مختلف از تنوع های زیادی در تزیین بووکه بارانه، اشعار محاوره ای آن و حتی نوع هدیه هایی که به شرکت کنندگان می دادند، برخوردار بود و حتی برگزاری آن در مناطق کوهستانی و دشت تفاوت داشت.
وی اضافه کرد: مردم ساکن در مناطق کوهستانی هدیه های خاصی از جمله گردو و تخم مرغ را به کاروان بووکه بارانه می دادند و در حالی که در مناطق دشت هدیه ای دیگری از جمله سکه و نقل و شیرینی را به کودکان هدیه می کردند.
یکی از زنان کهنسال کردستانی نیز گفت: در سال های گذشته و در ایام خشکسالی سالی دو یا سه بار بووکه بارانه را درست می کردیم و همه دختران با هم با شادی و خوشحالی به دنبال آن به خانه ها سر می زدیم.
بهیه فکری در حالی که قطرات اشک دور چشمان کم سویش حلقه بسته بود، افزود: در حالی که در آن زمان ما دختران بسیار محدود بودیم و نمی توانسیم بدون اجازه مادرانمان به هر جایی برویم، با بووکه باران تمام شهر را می گشتیم و سپس با هدایای زیادی به خانه هایمان می رفتیم.
وی اضافه کرد: برخی دخترها سلیقه بسیار خوبی برای تزیین و ساخت بووکه بارانه داشتند و برایش از پارچه های خوش رنگ با نخ و سوزن پیراهن، دستمال، سیخمه و … می دوختند.
امروزه بووکه بارانه با تمام زیبایی هایش دیگر رنگ و بوی آن چنانی در بین کودکانمان ندارد و این آیین زیبا نیز مانند بسیاری دیگر از آیین های کهن و قدیمی که با باورها و اعتقادات مردم عجین شده بود، جای خود را به تماشای فیلم های کارتونی و بازی های کامپیوتری داده است.
در حالی که زندگی ماشینی باعث شده بسیاری از آیین های ما رنگ ببازند و دیگر کمتر کسی هم سراغی از آنها بگیرد، اما از طرفی دیگر مشکلاتی مانند خشکسالی و کم آبی همچنان روز به روز بیشتر می شود و ما به سبب جدایی از آیین های دیرینه خود، هیچ گزینه ای برای نهادینه کردن فرهنگ حفاظت از منابع آبی و تقدس آب این مایه حیات نداریم.
لازم است که کارشناسان و متولیان امور فرهنگی کشور تاملی دوباره در مورد احیای آیین های سنتی و قدیمی داشته باشند که نیاکان ما در هنگام بروز خشکسالی ها چگونه با برگزاری آیین هایی مانند بووکه بارانه، جامعه سنتی خود را درگیر این مشکل می کردند و کودکان را از همان دوران کودکی با مشکل کم آبی و خسارت های ناشی آشنا می کردند و از طرفی دیگر با چنین آیین هایی ضمن پرکردن اوقات فراغت و فراهم کردن محیط شاد برای کودکان، خلاقیت و نوآوری را نیز به آنها یاد می دادند.

خبرگزاری ایرنا کردستان

انتهای پیام/۹۲۰۰۱/۶۵۴۳

برای اطلاع از جدیدترین اخبار  و گزارش های خواندنی در کانال تلگرامی بارانی خبر دیواندره عضو شوید