گزارش/

در سال های اخیر برداشت گیاهان خوراکی به تجارت پر سودی تبدیل شده است

این روزها از هرمرکز خرید گیاهان خوراکی در کردستان عبور کنید محال است صدای فروشندگان را که فریاد می‌زنند «گیاهان بهاری منطقه سارال داریم؛ بیایید ببرید» نشنوید،به‌ویژه در سنندج و دیواندره، زیرا ده‌ها نفر دراین شهرها مشغول فروش گیاهان خوراکی هستند و از این راه امرار معاش می‌کنند، گیاهانی که در کوه‌ها بعد از آب شدن برف از خاک سر در می‌آورند و مهمان سفره‌های ما می‌شوند.
بیشتر کوه‌های استان دارای گیاهان خوراکی خودرو است، اما به دلیل وجود مراتع وسیع منطقه سارال و چهل چشمه مقدار و تنوع این گیاهان به ویژه گیاهان دارویی بسیار است. این گیاهان به دلیل این‌که بدون استفاده از سموم و مواد شیمیایی رشد می‌کنند طرفداران زیادی دارد. اما این روزها برداشت بی رویه و چرای زودهنگام دام‌ها این گیاهان را با خطر مواجه کرده است.
یکی ازشهروندان دیواندره‌ای که در حال خرید گیا‌هان بهاری است به همشهری می‌گوید: سال‌هاست که کردستانی‌ها از این گیاهان استفاده و آن را جایگزین مواد پروتئینی در این فصل می‌کنند.
«زهرا مرادی» ادامه می‌دهد: امروز چند کیلو «گیلاخه» را کیلویی ۴ هزار تومان خریدم. این گیاه در نوعی غذا و در آش دوغ که مورد علاقه مردم کردستان است، استفاده می‌شود. بیشتر کردستانی‌ها از این گیاه استفاده می‌کنند.
وی می‌افزاید: برخی از گیاهان بهاری علاوه بر این‌که پخت می‌شوند به صورت خام هم خورده می‌شوند که دارای لذت خاصی است. «کنگر»، «ریواس» و «شنگه» از جمله این گیاهان است که تمام سنین به خوردن آن علاقه‌مند هستند.
مرادی بیان می‌کند: یکی از لذیذترین گیاهان که خاصیت پروتئینی بالایی هم دارد، «قارچ» است.
با توجه به این‌که در دیگر فصول فقط نوع پرورشی آن وجود دارد در این فصل همه دنبال قارچ کوهی و قارچ «کما» هستند که به ترتیب با قیمت هر کیلو ۱۰ هزار تومان و ۵۰ هزار تومان به فروش می‌رسد.
قارچ کما کمتر یافت می‌شود، اما سرشار از پروتئین و خوردن آن لذیذتر است.وی می‌گوید: مردم علاوه بر این‌که گیاهان خوراکی را تازه مصرف می‌کنند تعدادی نیز آن را در فریزر قرار می‌دهند تا در فصل‌هایی که این گیاهان وجود ندارد مصرف  کنند.
مدتی نسل جدید از این گیاهان کمتر مصرف می‌کردند، اما با آگاهی از خواص آن نسل جدید هم به خوردن آن علاقه نشان داده‌اند.

برداشت گیاهان تجارت شده است
یک کارشناس منابع طبیعی می‌گوید: دشت سارال دیواندره کلکسیونی از انواع گیاهان خوراکی و دارویی است که در فصل بهار علاقه‌مندان و فروشندگان این گیاهان را به خود جذب می‌کند.
«سامان خسروی» ادامه می‌دهد: مردم در سال‌های دور فقط برای مصرف خانوادگی به کوه‌ها می‌رفتند و گیاه مورد نظر را از برداشت می‌کردند، اما امروزه برداشت و فروش این گیاهان خدادادی به یک تجارت تبدیل شده است تا از آن سود ببرند و در این میان تنها طبیعت دچار ضرر می‌شود.
وی می‌افزاید: با شروع بهار روستاییان به صورت خانوادگی به کوه‌ها می‌روند و انواع گیاهان را برداشت می‌کنند.
سپس آنها را در گونی‎های بزرگ در روستا به دلالان گیاهان بهاری تحویل می‎دهند و در مقابل مبلغی ناچیز دریافت می‎کنند.

گیاهان را ازریشه جدا می‌کنند
خسروی بیان می‌کند: مردم گیاهان را از ریشه در می‌آورند و در کوچه بازار می‌فروشند. به این ترتیب پوشش گیاهی را از بین می‌برند که سبب نابودی زیست بوم منطقه می‌شود. چیزی به اسم برداشت قانونی وجود ندارد و آنچه از طبیعت برداشت می‌شود غیر قانونی است، اما علی رغم ممانعت نکردن از برداشت، مردم هنوز در برداشت رعایت نمی‌کنند و بیشتر کار تخریب را انجام می‌دهند.
وی ادامه می‌دهد: برداشت کنندگان در برخی مواقع بدون این‌که بگذارند گیاه مراحل تکامل خود را طی کند آن را از دل خاک بیرون می‎کشند که آسیب جدی به وضعیت پوشش گیاهی در منطقه سارال وارد می‌کند. استفاده از تیشه و کاردک و ابزارهای دیگر برای برداشت سریع به یک کار معمول تبدیل شده و امکان این هست که در آینده ابزارهای تخریب خطرناک‎تر هم به جان طبیعت بیفتد.

آسیب چرای زودهنگام به گیاهان
این کارشناس اظهار می‌کند: برخی روستاییان نیز قبل از وقت مقرر حیوانات را برای چرا به مراتع می‌آورند و ازاین راه نیز سبب تخریب گیاهان می‎شوند.
وی ادامه می‎دهد: بیش از ۲۵ گونه گیاهان خوراکی همچون شنگ، گیلاخه، قارچ، رسقان، پیچک، سولان، قازیاخه، ریواس، کنگر، لوشه، کنیوال، پونه، کوزله و خوژه در کوه‌های کردستان وجود دارد.
خسروی تصریح می‌کند: برای جلوگیری از تخریب گیاهان خوراکی و ضربه زدن به طبیعت باید تصمیمی اساسی در مورد مناطق مستعد پوشش گیاهی گرفته شود. از آن‌جا که وسعت مراتع زیاد است کنترل هم بسیار سخت است، اما می‌تواند با فرهنگسازی توسط انجمن‌های مردمی و مسئولان مردم را نیز با حفاظت از منابع طبیعی همراه کرد.

فرهنگسازی برای برداشت
یک فعال محیط زیست نیز می‌گوید: اگر ریشه گیاهانی که برداشت می‌شود در خاک باقی بماند و کنده نشود در آینده گیاه دوباره رشد می‌کند و می‌توان آن را برداشت کرد، اما زمانی که این گیاه از ریشه برداشته شود نسل گیاه از بین می‌رود.
«محمد غلامی» ادامه می‌دهد: آموزش و راهنمایی افرادی که برای کسب درآمد مشغول برداشت هستند می‌تواند کمک شایانی به طبیعت کند. کارشناسان باید نحوه برداشت گیاهان خوراکی را در روستاها آموزش دهند و قدمی برای فرهنگ‌سازی بردارند.
وی می‌افزاید: زیبایی طبیعت یکی از نعمت‌هایی است که خداوند در اختیار ما قرار داده تا از آن لذت ببریم و غیر از آن هم تمام موجودات زنده برای ادامه حیات به این گیاهان و طبیعت نیازمند هستند. اگر امروز از نابودی طبیعت جلوگیری شود در آینده نفع آن به خود ما بر می‌گردد. برای حفظ این گیاهان با ارزش بومی باید درصدد کشت چندمنظوره آن باشیم.

فروش خوب گیاهان
یکی از فروشندگان که گیاهان خوراکی را در چند گونی در کنار پیاده‎رو گذاشته است می‌گوید: هر روز صبح افرادی هر یک یکی- دو گونی گیاه از روستاها برای فروشندگان می‌آورند و هر فروشنده به توان خود خریداری می‌کند.
«خبات فاروقی» ادامه می‌دهد: مردم علاقه زیادی به این گیاهان دارند و معمولا هر فروشنده تا قبل از غروب گیاهان را می‌فروشد. قیمت این گیاهان هم بر اساس علاقه مردم و کم و زیاد بودن آن تعیین می‌شود. برخی از گیاهان رویش آن کمتر و در نقاط صعب‌العبوری وجود دارد و قیمت آن نیز بیشتر از سایر گیاهان است.

خواص گیاهان دارویی استان
یک کارشناس تغذیه که در مورد خواص گیاهان خوراکی تحقیق کرده است، می‌گوید: گیاه «کنگر» در سوپ، خورش، سالاد و به صورت خام هم مصرف می‌شود. این گیاه دارای خواص ضدعفونی کننده است و به هضم غذا بسیار کمک می‌کند. این گیاه می‌تواند به تقویت دستگاه گوارش کمک کند و اشتهاآور است. همچنین از نظر درمانی در درمان کم خونی موثراست و از کبد در برابر سموم مراقبت می‌کند.
«عیسی پیر ویسی» ادامه می‌دهد: «ریواس» گیاهی پر طرفدار است که بیشتر خام‌خواری می‌شود و هر فرد ممکن است در یک وعده بیشتر از نیم کیلو از آن مصرف کند. علاوه بر خام‌خواری در پخت غذا با سبزی‌هایی همچون جعفری و نعناع استفاده می‌شود. در ریواس بیشتر کلسیم و پتاسیم یافت می‌شود و تا حدودی نیز ویتامین در آن وجود دارد و در رفع تشنگی بسیار موثر است. جوشانده ریواس برای دفع سنگ صفرا و سنگ کلیه مفید است.
وی می‌افزاید: نانی به اسم «کلانه » بیشتر در مناطق کردستان مورد استفاده قرار می‌گیرد که خوش طعمی این نان به خاطر گیاهی به نام «کنیوال» در آن است. این گیاه خوش طعم و بو علاوه بر لذتی که به این نوع نان می‌دهد سیستم ایمنی بدن را هم قوی می‌کند و احتمال مبتلا شدن به سرطان را کاهش می‌دهد.
پیرویسی بیان می‌کند: انواع قارچ دارای خواص فراوانی هستند. از جمله مواد مغذی که در قارچ‌ها وجود دارد می‌توان به پروتئین، اسید فولیک، آهن، فیبر و پتاسیم اشاره کرد. قارچ در پیشگیری از بیماری‌های قلبی، درمان خستگی و سرماخوردگی بسیار تاثیرگذار است.

گزارش از / هیوا محمدپور/خبرنگار روزنامه همشهری