نسلی که دیر می آید، فقط یک تعبیر ادبی نیست. پشت این تأخیر، آمارهایی ایستاده که از تغییر آرام اما عمیق جمعیت در کردستان خبر می دهند. کاهش تولد و ازدواج، افزایش سن فرزندآوری و رشد تدریجی مرگ ومیر، نشانه هایی از مسیری هستند که اگر ادامه یابد، آینده اجتماعی و اقتصادی استان را با چالش های جدی روبه رو خواهد کرد.

آمار جمعیتی

به گزارش بارانی نیوز، شهر سنندج در عصر، آرام و بی صداست، اما در خیابان ها و خانه های کوچک، داستانی متفاوت جریان دارد، داستان نسلی که دیر می آید. در کوچه ها و میدان ها، زندگی روزمره به طور طبیعی ادامه دارد، اما پشت این سکوت، تصمیم هایی گرفته می شود که آینده جمعیت استان را رقم می زند. ازدواج ها به تأخیر افتاده، فرزندآوری به سنین بالاتر منتقل شده و مرگ ومیر آرام اما مستمر، توازن جمعیتی را تحت تأثیر قرار داده است.

وقتی این روندها را از نزدیک دنبال می کنم، می بینم که آمارها فراتر از اعداد خشک هستند. آن ها تصویری از انتخاب ها و فشارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ارائه می دهند که نسل امروز را به تاخیر واداشته اند. کاهش تولد و ازدواج، افزایش سن باروری و رشد مرگ ومیر، همه بخشی از داستانی هستند که باید شنیده شود، داستانی که اگر نادیده گرفته شود، فردا هزینه های سنگین تری بر جامعه تحمیل خواهد کرد.

در این شهر نشانه های این تغییر را هر روز می بینم. از نیمکت های خلوت پارک ها تا ویترین فروشگاه هایی که آرام تر از همیشه برای کالای کودکانه چیدمان می کنند. این ها نه تنها نشانه های امروزند، بلکه پیش نمایش فردایی اند که نیروی کار و حمایت اجتماعی اش ضعیف تر خواهد بود. در ادامه این گزارش، با اعداد ثبت احوال، روایت مردمی و تحلیل کارشناسان روبه رو خواهید شد تا روشن شود این تأخیرها چگونه از یک مجموعه تصمیم های شخصی تبدیل به مسئله ای ساختاری می شوند که دولت، جامعه و خانواده ها را به پاسخگویی وادار می کند.

کاهش آرام، اما معنادار تولدها

در شش‌ماهه نخست سال جاری، مجموعاً ۹ هزار و ۲۴۳ واقعه ولادت در استان کردستان به ثبت رسیده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۷.۳ درصد کاهش را نشان می‌دهد. کاهش‌ای که در نگاه اول ممکن است اندک به نظر برسد، اما در ادبیات جمعیت‌شناسی، تداوم چنین روندی نشانه‌ای جدی از افت رشد طبیعی جمعیت است.

علی جوکار، مدیرکل ثبت‌احوال استان کردستان، با تأیید این آمار می‌گوید: از مجموع ولادت‌های ثبت‌شده، ۶ هزار و ۸۷۰ مورد در مناطق شهری و ۲ هزار و ۳۷۳ مورد در مناطق روستایی رخ داده است؛ آماری که خود گویای تمرکز بیشتر تولدها در شهرها و کاهش تدریجی نقش جمعیتی روستاهاست.

کاهش ولادت

از منظر جنسیتی، ۴ هزار و ۸۲۸ نوزاد پسر و ۴ هزار و ۴۱۵ نوزاد دختر متولد شده‌اند و نسبت جنسی ولادت در استان به ۱۰۹.۵ رسیده است؛ عددی که اندکی بالاتر از میانگین کشوری قرار دارد و در بلندمدت می‌تواند بر توازن جنسیتی جمعیت اثرگذار باشد.

اما شاید مهم‌ترین نشانه تغییر الگوی فرزندآوری در کردستان، توزیع سنی مادران باشد. بر اساس این داده‌ها، بیشترین میزان تولد (۲۹ درصد) مربوط به مادران ۳۰ تا ۳۴ ساله است؛ موضوعی که از یک‌سو نشان‌دهنده افزایش آگاهی و تمایل به فرزندآوری در سنین پخته‌تر است، اما از سوی دیگر، به‌وضوح تأخیر در شروع باروری نخست را نشان می‌دهد. تأخیری که می‌تواند تعداد فرزندان نهایی هر خانواده را کاهش دهد.

هرچند ثبت ۱۶۷ مورد دوقلوزایی و ۱۲ مورد سه‌قلوزایی در این مدت، از نظر آماری قابل توجه است، اما این موارد خاص، توان جبران کاهش کلی نرخ باروری در استان را نخواهند داشت.

ازدواج؛ تصمیمی که دیرتر گرفته می‌شود

کاهش ولادت، جدا از کاهش ازدواج نیست. آمارهای رسمی نشان می‌دهد در نیمه نخست امسال، ۶ هزار و ۳۰۰ واقعه ازدواج در کردستان ثبت شده که نسبت به سال گذشته ۵.۲ درصد کاهش داشته است.

مدیرکل ثبت‌احوال استان، میانگین سن ازدواج نخست را برای مردان ۲۸.۳۸ سال و برای زنان ۲۴.۱۶ سال اعلام می‌کند؛ ارقامی که نسبت به دهه‌های گذشته افزایش محسوسی داشته‌اند. افزایش سن ازدواج، اگرچه می‌تواند نشانه‌ای از تغییر نگرش اجتماعی و تلاش برای ثبات اقتصادی پیش از تشکیل خانواده باشد، اما در کنار شرایط اقتصادی دشوار، ناخواسته به کاهش طول دوره باروری و کوچک‌تر شدن خانواده‌ها منجر می‌شود.

در توزیع سنی ازدواج، بیشترین سهم مردان مربوط به گروه ۲۵ تا ۲۹ سال با ۱,۵۵۱ مورد و بیشترین سهم زنان مربوط به گروه ۲۰ تا ۲۴ سال با ۱,۵۶۸ مورد است. این ارقام نشان می‌دهد پویایی ازدواج هنوز در گروه‌های جوان وجود دارد، اما نسبت به گذشته، شروع زندگی مشترک به سال‌های بعد موکول شده است.

کارشناسان معتقدند ترکیب تأخیر در ازدواج، فشارهای معیشتی، بیکاری و تغییر الگوهای فرهنگی، می‌تواند پایداری خانواده و تمایل به فرزندآوری را در سال‌های آینده با چالش جدی مواجه کند.

کاهش ازدواج

افزایش تدریجی مرگ‌ومیر

در نقطه مقابل کاهش تولد و ازدواج، آمار وفات در کردستان روندی افزایشی دارد. در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۴، ۴ هزار و ۲۷۹ واقعه فوت در استان ثبت شده که نشان‌دهنده افزایش ۶.۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است.

میانگین سن فوت‌شدگان مرد ۶۶.۴۹ سال و زنان ۷۱.۴۵ سال اعلام شده است؛ اختلافی نزدیک به پنج سال که بیانگر شکاف امید به زندگی میان دو جنس و بازتابی از تفاوت‌های سبک زندگی، فشارهای شغلی و اجتماعی و شرایط سلامت است.

افزایش هرچند آرام مرگ‌ومیر، در کنار کاهش تولد، به‌تدریج تراز جمعیتی استان را به سمت کاهش رشد طبیعی سوق می‌دهد؛ روندی که در صورت تداوم، به سالمندی جمعیت و کاهش نیروی فعال اقتصادی منجر خواهد شد.

کردستان در مسیر یک روند فراگیر

تحولات جمعیتی کردستان، جدا از آنچه در سطح کشور رخ می دهد، نیست. دبیر ستاد ملی جمعیت اخیراً با هشدار نسبت به تشدید روند سالمندی در ایران اعلام کرده است که میزان تولد در کشور در شش ماهه نخست امسال ۹ درصد کاهش یافته است.

این مقایسه نشان می دهد اگرچه کاهش ولادت در کردستان با شیبی اندکی ملایم تر از میانگین کشور رخ داده، اما جهت حرکت کاملاً یکسان است؛ حرکتی که در صورت بی توجهی، می تواند در سال های آینده کشور و استان را هم زمان با بحران نیروی کار، افزایش جمعیت سالمند و فشار مضاعف بر نظام سلامت مواجه کند.

در همین حال، آمارها نشان می دهد حدود ۱۵ درصد زوج های ایرانی نابارور هستند؛ موضوعی که در کنار هزینه های بالای درمان و محدودیت های بودجه ای، بخشی از کاهش تولد را به عواملی فراتر از «عدم تمایل» نسبت می دهد.

تصمیم به ازدواج یک ریسک بزرگ است

در یکی از خیابان های سنندج، با یکی از جوانان شهر همکلام شدم تا تجربه واقعی او از زندگی امروز و برنامه ریزی برای آینده را بشنوم. او توضیح داد که تصمیم به ازدواج و فرزندآوری در شرایط اقتصادی و اجتماعی کنونی، به یک ریسک جدی تبدیل شده است. هزینه های مسکن، اجاره و تأمین وسایل اولیه کودک، او و هم نسلانش را مجبور کرده تا تشکیل خانواده و فرزندآوری را به تعویق بیندازند.

او گفت که حتی برنامه ریزی برای یک فرزند، نیازمند صرفه جویی طولانی مدت و ریسک پذیری بالا است. شرایطی که بسیاری از خانواده ها را از فرزندآوری بیشتر باز می دارد. این تجربه شخصی، بازتابی مستقیم از روند آماری کاهش ولادت و افزایش سن باروری در استان است و نشان می دهد که تصمیم های فردی نسل امروز، تأثیر مستقیم بر کاهش رشد طبیعی جمعیت دارند.

از نظر او، فشار اقتصادی و نبود تضمین شغلی، مهم ترین عامل تأخیر در ازدواج و فرزندآوری است و تا زمانی که این مشکلات حل نشوند، تغییر سریع در روند جمعیتی امکان پذیر نخواهد بود. این گفت وگو، تصویر ملموسی از نسل جوان استان ارائه می دهد و نشان می دهد که آمار تنها نماینده یک واقعیت انسانی و اجتماعی بزرگتر هستند.

راهکارهای ساختاری برای بازگرداندن رشد جمعیت

دکتر آرش رضایی، جامعه شناس و پژوهشگر مسائل جمعیت، این دیدگاه را بازتر و کاربردی تر مطرح می کند و به تفصیل چرایی و راهکارها را شرح می دهد: «کاهش جمعیت صرفاً یک عدد نیست؛ حاصل مجموعه ای از تصمیم های روزمره ای است که افراد در مواجهه با واقعیت های اقتصادی و اجتماعی می گیرند. وقتی جوانی از ثبات شغلی، مسکن قابل دسترس و پوشش خدمات کودک و درمان اطمینان نداشته باشد، تصمیم به ازدواج و فرزندآوری برای او تبدیل به ریسک بزرگ می شود ریسکی که می تواند امنیت مالی و مسیر حرفه ای او را تهدید کند. در این شرایط، بسته های تشویقی سطحی یا پرداخت های مقطعی اثر پایداری نخواهند داشت مگر آنکه همزمان زیرساخت های معیشتی و اشتغال اصلاح شوند.»

او سازوکار این ارتباط را چنین توضیح می دهد: «تأخیر در ازدواج و انتقال باروری به سنین بالاتر، به طور مستقیم تعداد فرزندان مورد انتظار در هر خانواده را کاهش می دهد. این پدیده وقتی با مهاجرت نیروی جوان ترکیب می شود، نسبت جمعیت سالمند به جوان را بالا می برد و فشار بر نظام سلامت و تأمین اجتماعی را تشدید می کند. به زبان ساده، ما با دو مسئله هم زمان روبه رو می شویم. سالمندی سریع تر و کوچک شدن نسل های بعدی که توان تولیدی و پشتیبانی اقتصادی را کاهش می دهد.»

نسلی که دیر می آید و آینده ای در انتظار

آمارها و تحلیل ها در کنار روایت های مردمی تصویر روشنی از روند جمعیتی استان ارائه می دهند. کاهش تولد و ازدواج، افزایش سن باروری و رشد مرگ ومیر، نشانه هایی از تغییر آرام اما عمیق در ساختار جمعیتی کردستان هستند. این روند، اگر ادامه یابد، نه تنها ترکیب جمعیت را تغییر می دهد، بلکه پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آن در سال های آینده ملموس خواهد بود.

با این حال، این تصویر نهایی قطعی نیست. مسیر آینده جمعیت استان می تواند با تصمیم های هدفمند سیاستگذاران، حمایت از خانواده ها و بهبود شرایط اقتصادی و اجتماعی جوانان تغییر کند. بسته های سیاستی جامع و هماهنگ در حوزه مسکن، اشتغال، خدمات کودک و درمان ناباروری، می توانند نسل امروز را ترغیب به ازدواج و فرزندآوری کنند و روند سالمندی جمعیت را کند سازند.

نسلی که دیر می آید، هم هشداری جدی و هم فرصتی برای بازاندیشی در سیاست گذاری است. آینده جمعیت کردستان، به تصمیم های امروز و نحوه مدیریت این روند بستگی دارد و پاسخ به این چالش، راهی باز و پرچالش است که دولت، نهادهای مدنی و جامعه باید آن را هم زمان پیش ببرند.

شما هم نظر خود را در مورد این مطلب در قسمت نظرات بنویسد بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد